Od 1 stycznia 2027 r. wejdą w życie istotne zmiany dotyczące odpowiedzialności solidarnej w podatku VAT. Ustawodawca rozszerzył bowiem zakres regulacji dotychczas kojarzonych przede wszystkim z tzw. towarami wrażliwymi, obejmując nimi wybrane usługi niematerialne. Zmiany zostały wprowadzone ustawą z 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U. z 2026 r. poz. 1270).
Kluczowym elementem nowelizacji jest dodanie do ustawy o VAT nowego załącznika nr 16, zawierającego katalog usług, których nabycie może wiązać się z odpowiedzialnością solidarną nabywcy za zaległości podatkowe usługodawcy. Regulacja obejmie m.in. usługi związane z oprogramowaniem, usługi doradztwa w zakresie oprogramowania komputerowego, hosting, usługi rachunkowo-księgowe, usługi doradztwa gospodarczego i zarządzania, usługi doradcze w zakresie projektów architektoniczno-budowlanych, usługi badań naukowych i prac rozwojowych, usługi reklamowe, usługi badania rynku i opinii publicznej, pozostałe usługi profesjonalne, naukowe i techniczne, usługi związane z zatrudnieniem, a także usługi związane z administracyjną obsługą biura oraz pozostałe usługi wspomagające prowadzenie działalności gospodarczej.
Zakres nowych przepisów oznacza, że odpowiedzialność solidarna przestanie dotyczyć wyłącznie określonych kategorii towarów czy usług budowlanych. Regulacje obejmą również usługi niematerialne powszechnie wykorzystywane w działalności gospodarczej, w szczególności usługi informatyczne, reklamowe, doradcze, księgowe oraz związane z zatrudnieniem.
Podstawą zmian jest nowe brzmienie art. 105a ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem podatnik, na rzecz którego wykonano usługi wymienione w załączniku nr 16, może odpowiadać solidarnie wraz z usługodawcą za jego zaległości podatkowe w części podatku przypadającej na nabyte usługi. Odpowiedzialność taka może powstać, jeżeli w momencie wykonania usługi nabywca wiedział lub miał uzasadnione podstawy do przypuszczeń, że całość lub część podatku związanego z daną transakcją nie zostanie wpłacona do urzędu skarbowego.
Ustawa wskazuje również przykładowe okoliczności, które mogą świadczyć o istnieniu takich uzasadnionych podstaw. Dotyczy to sytuacji, w których okoliczności transakcji lub warunki jej realizacji odbiegają od standardów występujących w obrocie gospodarczym, w szczególności gdy cena usługi jest, bez ekonomicznego uzasadnienia, niższa od jej wartości rynkowej.
Nowe regulacje nie będą jednak obejmować wszystkich transakcji. Odpowiedzialność solidarna nie znajdzie zastosowania do usług udokumentowanych fakturą, w której kwota należności ogółem jest niższa niż 15 000 zł. Wyjątek przewidziano dla przypadków, gdy łączna wartość usług objętych załącznikiem nr 16, nabytych od jednego usługodawcy w danym miesiącu, przekroczy 50 000 zł netto. W takiej sytuacji odpowiedzialność może objąć również transakcje dokumentowane fakturami o niższej wartości.
Istotne znaczenie zachowuje mechanizm podzielonej płatności. W ostatecznie uchwalonym brzmieniu ustawy utrzymano zasadę, zgodnie z którą odpowiedzialności solidarnej nie stosuje się do nabycia towarów lub usług, za które podatnik dokonał zapłaty z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności. Oznacza to, że zastosowanie split payment pozostaje ustawową przesłanką wyłączającą odpowiedzialność solidarną nabywcy.
Szczególnego znaczenia nabierze prawidłowe dokumentowanie wykonania usług oraz gromadzenie umów, zamówień, raportów, protokołów odbioru czy korespondencji potwierdzającej rzeczywisty przebieg współpracy. Znaczenie będzie miała również weryfikacja kontrahentów oraz stosowanie mechanizmu podzielonej płatności przy rozliczaniu usług objętych załącznikiem nr 16.
W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że katalog usług ujętych w załączniku nr 16 został opracowany na podstawie analiz prowadzonych przez Krajową Administrację Skarbową. Według ustawodawcy są to rodzaje usług najczęściej występujące w postępowaniach dotyczących wykorzystywania tzw. pustych faktur oraz nierzetelnych rozliczeń VAT.
Nowe przepisy będą miały zastosowanie do usług, dla których obowiązek podatkowy powstanie od 1 stycznia 2027 r. Od tego momentu przedsiębiorcy nabywający usługi objęte załącznikiem nr 16 będą funkcjonować w rozszerzonym reżimie odpowiedzialności solidarnej przewidzianym w art. 105a ustawy o VAT.